ما را دنبال کنید :
www.youtube.com/@alghezzi_farsi
www.instagram.com/alghezzi_farsi
عبد الحلیم الغِزّی :
یا زهراء
از سؤالهای زائران زیارت اربعین 1448هـ ق، 2026م
سؤال اول: جمعی از زائران زیارت اربعین درباره تکلیف شیعه در زیارت اربعین میپرسند. بهطور خلاصه و مختصر پاسخ میدهم.
زیارت اربعین دو وجه دارد؛ وجهی حسینی و وجهی مهدوی، نمیتوان میان این دو وجه جدایی انداخت.
وجه حسینی: سخنم را از کربلا آغاز میکنم، کربلا یک نقطه جغرافیایی مانند سایر نقاط نیست، من اینجا درباره جنبه خاکی کربلا سخن نمیگویم، بلکه درباره جنبه معنوی و ملکوتی آن سخن میگویم. پس کربلا از این لحاظ یک نقطه جغرافیایی مانند سایر نقاط نیست، کربلا دروازه خدا در جغرافیای زمین است، و به همین دلیل سجده بر تربت آن حجابهای هفتگانه می شکافد، و در کربلا معراج حسینی رخ داد، همانگونه که احادیثشان صلوات الله علیهم به ما خبر دادهاند، سرزمین کربلا به سوی بهشت بالا برده می شود تا برترین سرزمین ها باشد و خانه انبیا و اوصیا و اولیا در بهشتِ جاودان باشد.
حسین یک شخصیت تاریخی نیست، البته اهمیت تاریخ را انکار نمیکنم، گرچه تاریخ بر ما تأثیر می گذارد اما هنگامی که سخن از حسین صلوات الله علیه است، حسین بر تاریخ تأثیر می گذارد. امام حسین حقیقتی الهی ثابت است، گذشته و حال و آینده یک نقطهاند در محضر آن حقیقت. و اما عاشورا و رویدادهای آن، یک نبرد گذرا مانند سایر نبردها نیست بلکه ماهیتی سبحانی است که حسین آن را با خون گلویش آغشته کرد همان خونی که بر سینهاش جاری شد.
پس ما میان حقیقت الهیِ متجلی در حسین صلوات الله علیه و میان کربلا که دروازه خدا در زمین و محل معراج حسینی ماست و میان محفل آن ماهیت سبحانی که بر خاک داغ آن در سال 61 هجری رخ داد، که زیارت ناحیه بخشی از صحنههای آن را ترسیم کرد.
باید در کلمات امام زمان صلوات الله علیه در زیارت ناحیه، تدبر کنیم و در عمق مفاهیم آن زندگی کنیم و سوز روز عاشورا را با حرارتی که وجدانمان را میسوزاند، تجربه کنیم، و به ندای سیدالشهداء صلوات الله علیه با عقلها و قلبها و ژرفای وجدانمان پاسخ دهیم، و معنایی را که امام صادق صلوات الله علیه درباره آن سخن گفته است، احساس کنیم: «نفَس کسی که برای ظلم به ما اندوهگین است، تسبیح است، و اهتمام او برای ما عبادت است» اینها کلماتی است که خود امام صادق فرمود: «باید با آب طلا نوشته شود».
و آنچه در دعایش برای زائران حسین صلوات الله علیه گفته: «بارالهی رحمت خود را بر آن گونههایی نازل کن که بر قبر امام حسین میغلتند، و رحمت خود را بر آن چشمهایی نازل کن که اشکشان برای ما جاری شد، و رحمت خود را بر آن قلبهایی نازل کن که برای ما سوخت و رحمت خود را بر آن فریادی نازل کن که برای ما بود» این همان وجه حسینی زیارت اربعین است بهطور خلاصه.
و اما وجه مهدوی، میتوانیم آن را از طریق تکلیف حج لمس کنیم. حج شامل آداب و مناسکی است که حاشیه آن را تشکیل میدهند، اما حقیقت حج و اصل آن: دیدار با امام معصوم و تجدید عهد با اوست.
حج فرصتی برای آشنایی مردم با یکدیگر و برای تبلیغ دین اهل بیت است، و این دلیل اصلی این است که اصحاب ائمه هر سال در حج حضور مییافتند.
و اگر بخواهیم حج امام حسین را بررسی کنیم، می بینیم که او پیش از حرکت بهسوی کربلا، نقش تبلیغ را در حج ایفا کرد. او در روز آغاز حج، یعنی روز عرفه از مکه خارج شد. قبل از روز عرفه، امام حسین مشغول تبلیغ دین خدا بود، مشغول تبلیغ دین محمد و علی صلوات الله علیهما بود.
به همین دلیل در زیارت ابوالفضل العباس صلوات الله علیه میخوانیم: «شهادت میدهم که تو تسلیم، تصدیق، وفا و نصیحت کردی برای جانشین پیامبر خدا و سبطِ برگزیده او، و راهنمای دانا، و وصیِ مُبلّغ و مظلومِ مورد ستم» صفت مُبلّغ بودن امام حسین در روشنترین شکل آن در زمانی بود که در مکه گذراند، پس از آنکه از مدینه خارج شد. سپس از مکه بهسوی عراق حرکت کرد.
زیارت امام حسین بیش از میلیونها بار از حج برتر است، این موضوع در احادیث و روایات شریف روشن است. زیارت امام حسین بیش از میلیونها بار از حج برتر است، پس تبلیغ در آن نیز بیش از میلیونها بار برتر از تبلیغ در حج خواهد بود.
قرآن بهطور آشکار این معیار را برای ما در آیه 19 سوره توبه بیان میکند: ﴿آیا آب دادن به حاجیان و آبادانی مسجد الحرام را مانند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده، قرار دادید؟ اینان نزد خدا برابر نیستند و خدا قوم ظالم را هدایت نمیکند﴾ آیه به روشنی بیان می کند که کسی که این دو امر را مساوی قرار دهد، ظالم است، همانگونه که آیه میگوید: ﴿و خدا قوم ظالم را هدایت نمیکند﴾.
﴿آیا آب دادن به حاجیان و آبادانی مسجدالحرام…﴾ این کاری تدارکاتی است، بیتردید ضروری و پسندیده است اما با جنبه عقیدتی قابل مقایسه نیست. در آیه دقت کنید ﴿آیا آب دادن به حاجیان و آبادانی مسجدالحرام را مانند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان آورده قرار دادید؟؟﴾ این همان اعتقاد صحیح است ﴿و در راه خدا جهاد کرده﴾ یعنی جهاد در راه خدا در زمان غیبت قائم صلوات الله علیه.
امام سجاد صلوات الله علیه درباره جهاد در زمان غیبت قائم اینگونه فرموده است، او درباره مجاهدان مخلص سخن میگوید، و آنان را چنین توصیف میکند: «آنان دعوتکنندگان به دین خدا عزوجل هستند، پنهانی و آشکارا» این سخن امام سجاد صلوات الله علیه است در روایتی طولانی و مفصل که در آن درباره کسانی سخن میگوید که به این وصف شناخته میشوند، در زمان غیبت قائم آنان که بهعنوان مجاهدان در راه خدا شناخته میشوند، همان دعوتکنندگان به دین خدا عزوجل هستند، پنهانی و آشکارا.
تو میتوانی دعوتکننده به دین خدا باشی، یا بهصورت پنهانی، بسته به شرایط شخصیات و میتوانی این کار را بهصورت آشکار انجام دهی، بسته به شرایط شخصیات، اگر خود را از مجاهدان در راه خدا میدانی.
در آیه دقت کنید: ﴿آیا آب دادن به حاجیان و آبادانی مسجدالحرام را مانند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده، قرار دادید؟ اینان نزد خدا برابر نیستند﴾ برابر نیستند! هیچ وجهی برای مقایسه نیست میان ارائه امور خدماتی – چنانکه آیه بیان میکند – و میان تبلیغ اعتقاد صحیح و دعوت به دین خدا، پنهانی یا آشکارا.
در این آیه تأملی طولانی کنید ﴿آیا آب دادن به حاجیان و آبادانی مسجدالحرام را مانند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده، قرار دادید؟ اینان نزد خدا برابر نیستند و خدا قوم ظالم را هدایت نمیکند﴾ موضوع اینجاست.
زیارت اربعین از سال 2003م به بعد، پس از آنکه به این ماهیتی که اکنون تجربه میکنیم، رسید به عرصهای برای آشنایی میان مؤمنان تبدیل شد، برای آشنایی میان زائران حسین صلوات الله علیه، و عرصهای برای تبلیغ. سخنم درباره تبلیغ، محدود به روز اربعین نیست، زیارت اربعین از نظر آیینی یک روز است، اما از نظر مهدوی، یک نشانه از نشانههای ظهور است و کارگاهی برای برنامهریزی مجدد انسان، البته کسی که آمادگی داشته باشد. آثار این برنامهریزی در طول سال باقی میماند.
موضوع، فقط رسیدن به حرم امام حسین در کربلا نیست، این یک آیین است، بلکه اهمیت در حکمت این زیارت است؛ در آشنایی میان زائران حسین چه از عراق باشند و چه از غیر عراق، و در ارتباط میان آنان، از این زیارت در این سال تا زیارت سال آینده، سخنم درباره ارتباط اجتماعی نیست ارتباط اجتماعی خوب و زیبا و مطلوب است، اما سخنم درباره ارتباط در تبلیغ اعتقاد صحیحی است که فراموش شده.
در آیه 14 سوره جاثیه: ﴿به کسانی که ایمان آوردهاند بگو ببخشند کسانی را که امیدی به روزهای خدا ندارند﴾ در این آیه دقت کنید: ﴿به کسانی که ایمان آوردهاند بگو ببخشند – چه کسانی را ببخشند؟ – کسانی را که امیدی به روزهای خدا ندارند﴾ این کسانی که امیدی به روزهای خدا ندارند چه کسانیاند؟ آنان زائران حسیناند، آنان شیعیان اهل بیتاند که اعتقاد صحیح را نمیشناسند، اعتقاد صحیحی که به فراموشی سپرده شده. نمیخواهم در این نقطه توقف کنم، زیرا بسیار درباره آن سخن گفتهام در برنامههای پخششده از شبکه “القمر” و در پلتفرمهای الکترونیکی آن در اینترنت.
﴿به کسانی که ایمان آوردهاند بگو﴾ در سخن امام صادقِ صلوات الله علیه، کسانی که ایمان آوردهاند، کسانیاند که معارف اهل بیت به آنان رسیده، کسانی که محمد و آل محمد صلوات الله علیهم بر آنان منت نهادهاند به هدایت و معرفت. این گروه، باید معارف اهل بیت را به کسانی که آن معارف به آنان نرسیده بیاموزند، و آن هنگام آنان را بخشیدهاند ﴿به کسانی که ایمان آوردهاند بگو ببخشند کسانی را که امیدی به روزهای خدا ندارند﴾.
تکلیف شیعه در زیارت اربعین، آشنایی با زائران و تبلیغ است. سخنم درباره روزهای ماه صفر نیست، بلکه از این ماه صفر تا ماه صفر سال آینده است. این پاسخی کوتاه و مختصر است.
از شما التماس دعا و زیارت دارم.
