بخشی از برنامه تلویزیونی ” يا علي ” – قسمت 9
عبد الحلیم الغِزّی :
خیبر مجموعه‌ای از چندین دژ بود که بزرگ‌ترین آن‌ها «دِژ قَموص» بود؛ همان دِژی که امیر المؤمنین درِ آن را از جا کند. این دِژها مملو از سربازان بودند؛ زیرا یهودیان و قریش با تمام نیرو و تجهیزات خود گرد هم آمده بودند. شمار یهودیان چهارده هزار نفر بود، و چهار هزار نفر نیز از قبیلهٔ عربی غطفان حضور داشتند؛ افزون بر قریش و دیگر قبایل. همهٔ این گروه‌ها در خیبر گرد آمده بودند.
این جمعیت انبوه در خیبر اجتماع کرده و برای اقدامی بزرگ نقشه می‌کشیدند؛ آنان در پی نابودی پیامبر و از میان بردن اسلام بودند. اما پیامبر خدا صلی الله علیه وآله پیش‌دستی کرد و این دِژها و قلعه‌ها را محاصره نمود.
دِژ «قَموص» بسیار مرتفع و عظیم بود و برخلاف دِژهایی که اعراب از گِل می‌ساختند، از سنگ‌های کوهستانی و صخره‌ها بنا شده بود. درِ دِژ قموص نیز از دل کوه تراشیده شده و به شکل قطعه‌سنگی بسیار بزرگ و عظیم بود. به نظر می‌رسد یهودیان از تجربهٔ جنگ خندق بهره برده و در مقابل دِژ، خندقی بزرگ حفر کرده بودند؛ به‌گونه‌ای که مسلمانان هنگام رسیدن به آنجا، نه با اسب‌هایشان و نه حتی به‌صورت پیاده نمی‌توانستند از آن عبور کنند.
خود یهودیان نیز هنگامی که می‌خواستند از دِژ خارج شوند، پل‌های موقتی بر روی خندق قرار می‌دادند. جنگجویان از روی آن‌ها خارج می‌شدند و هنگام بازگشت، این پل‌های موقت را جمع می‌کردند.
پیامبر خدا از انصار و مهاجرین خواست که حمله کنند. اما آنان گریختند و بازگشتند! «مَرحَب» آنان را به وحشت انداخته بود.
امیر المؤمنین به بیماری چشم‌درد مبتلا شده بود و به همین دلیل برای جنگ خارج نشده بود. مَرحَب چند تن از مسلمانان را کشته بود و مسلمانان از او بیم داشتند.
برخی از مسلمانان از رسول خدا صلی الله علیه وآله خواستند که علی را به مقابله با مَرحَب بفرستد؛ زیرا آنان می‌دانستند چه کسی توان ایستادگی در برابر چنین نیرویی را دارد. ازاین‌رو، از پیامبر خواستند علی را بفرستد؛ اما پیامبر خشمگین شد، زیرا انصار گریخته بودند! ابوبکر با پرچم خود گریخت و بازگشت؛ در حالی که یارانش را به ترس و بزدلی متهم می‌کرد و آنان نیز او را به ترس و بزدلی متهم می‌کردند. عُمر نیز همین‌گونه بود. این موضوع در کتاب‌های حدیث و تاریخ ذکر شده است.
هنگامی که انصار و مهاجران از میدان نبرد گریختند، پیامبر سخن معروفی را که در احادیث نقل شده است، فرمود:
«فردا پرچم را به مردی خواهم سپرد که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند؛ مردی که بسیار حمله‌کننده است و هرگز نمی‌گریزد».
واژهٔ «کَرّار» صیغهٔ مبالغه است و بر کثرت حمله و یورش دلالت دارد. عبارت «غیر فَرّار» نیز او را در مقایسه با دیگرانی قرار می‌دهد که اهل فرار و گریختن بودند.
پس پیامبر پرچم را به او سپرد. علی صلوات الله علیه پرچم را گرفت و با شتاب و سرعت به راه افتاد؛ تا آنجا که برخی از مسلمانان خواستند به دنبال او حرکت کنند. سعد بن عباده او را صدا زد و گفت: «ای ابوالحسن! صبر کن تا زره‌هایمان را بپوشیم و سلاح‌هایمان را برداریم» اما علی به حرف او اعتنا نکرد و با شتاب به راه خود ادامه داد و پرچم را در وسط میدان نبرد برافراشت. مَرحَب از دیدن او به وحشت افتاد!
مَرحَب از قلعه خارج شد و در حالی که رجز می‌خواند، گفت:
«من همان کسی هستم که مادرم مرا مَرحَب نامیده است»
علی در پاسخ فرمود:
«من همان کسی هستم که مادرم مرا حیدر نامیده است!
شیر بیشه‌ها و شیر ژیان و دلاور میدان نبردم؛
شما را با شمشیر، روی هم انباشته و لِه خواهم کرد!»
هنگامی که مَرحَب نام «حیدر» را شنید، از میدان نبرد گریخت! چرا؟ زیرا دایه‌اش پیش‌تر به او خبر داده بود که شخصی به نام حیدر او را خواهد کشت. دایه‌اش به او گفته بود: هیچ‌کس نمی‌تواند با تو مقابله و مبارزه کند، مگر کسی که نامش حیدر باشد.
ازاین‌رو، مرحب از میدان نبرد گریخت. در این هنگام، ابلیس در برابر او ظاهر شد و در چهرهٔ یکی از عالمان بزرگ یهود درآمد و از او خواست که به میدان نبرد بازگردد؛ اما مرحب چنان وحشت‌زده شده بود که به فرار خود ادامه داد.
امیر المؤمنین صلوات الله علیه مَرحَب را تعقیب کرد و او را به هلاکت رساند. یهودیان به سوی قلعهٔ خود گریختند و درِ آن را بستند. این در، چنان بزرگ و مرتفع بود که برای بستن آن به ده یا بیست مرد نیاز بود!
امیرالمؤمنین از روی خندق پرید و خود را به قلعه رساند. سپس با دست چپ خود درِ قلعه را از جا کند؛ زیرا شمشیر در دست راستش بود. در را از جا کند و آن را به سپری تبدیل کرد. یهودیان از این حرکت به وحشت افتادند؛ حرکتی که تمام قلعه را به لرزه درآورد. در پی این ماجرا، آن جمعیت انبوه از یهودیان و قریش پا به فرار گذاشتند. سپس علی وارد شهر شد، و به‌تنهایی آن را گشود و به‌طور کامل تحت کنترل خود درآورد! هیچ‌کس همراه او نبود.
پس از آن، مسلمانان آمدند و خواستند از خندق عبور کرده و وارد قلعه شوند؛ اما خندق مانع عبور آنان بود. درِ قلعه همچنان در دست علی بود. او در را به‌عنوان پل بر روی خندق قرار داد، اما طول آن کافی نبود؛ زیرا عرض خندق بسیار زیاد بود. بنابراین، دست خود را دراز کرد و با آن، فاصلهٔ باقی‌مانده را نیز پوشاند. به این ترتیب، مسلمانان، چه پیاده و چه سواره، از خندق عبور کردند.
ماجرا به همین‌جا ختم نشد؛ قلعه مرتفع بود و مسلمانان می‌خواستند به بالای آن نیز راه پیدا کنن. پس علی آن در را برداشت، بر پشت خود قرار داد و مسلمانان با اسب‌ها و نیروهای پیاده از روی آن بالا رفتند و وارد قلعه شدند.
هنگامی که دیگر نیازی به در نبود، امیر المؤمنین آن را به فاصله‌ای دور پرتاب کرد؛ به‌گونه‌ای که در از بالای سر مسلمانان عبور کرد. هنگامی که مسلمانان برای بلند کردن آن آمدند، کمتر از هفتاد مرد نتوانستند آن را به حرکت درآورند!
بدین‌ترتیب، قدرت و شوکت یهودیان و مشرکان درهم شکسته شد و آن پیروزی بزرگ و مقتدرانهٔ علوی رقم خورد.
———————–
ما را دنبال کنید :
www.youtube.com/@alghezzi_farsi
