بخشی از برنامه تلویزیونی ” الكتاب الناطق ” – قسمت 162
عبد الحلیم الغِزّی :
در کتاب وسائل الشیعه، تألیف شیخ حُرّ عاملی، جلد چهارم، چاپ کتاب‌فروشی اسلامیه، تهران، ایران، صفحهٔ ۹۹۳، باب پنجم، روایت اول، روایتی آمده است که شیخ کلینی آن را در کتاب کافی و شیخ طوسی نیز آن را در کتاب تهذیب نقل کرده‌اند:
«بکر بن حبیب از امام باقر پرسید: در تشهّد و قنوت چه بگویم؟
فرمود: بهترین چیزی را که به تو آموخته شده است، زيرا اگر صیغه مخصوصی داشت مردم هلاك مى شدند».
به همین دلیل، صیغهٔ مخصوصی برای تشهد وجود ندارد و صیغه‌های متعدد و زیادی برای آن وجود دارند.
صیغه‌ای که در میان شیعیان شناخته شده است، در روایات نقل شده است؛ اما شیخ طوسی آن را به این دلیل برگزید که همان صیغه نزد شافعی نیز وجود دارد.
صیغه‌های متعدد دیگری نیز از ائمه نقل شده‌اند، ولی شیعیان با آن‌ها سروکاری ندارند.
این روایت به حقیقتی اشاره می‌کند و آن این است که ما می‌توانیم صیغه‌ای برای تشهد بسازیم و بهترین چیزی را که می‌دانیم، یا بهترین چیزی را که به ما آموخته شده است، در آن منعکس کنیم.
صیغه های متعددی وجود دارند؛ آیا می دانستید که از جمله صیغه‌هایی که در روایات آمده است، در تشهد فقط شهادت اول و دوم گفته می شوند؟ البته این امر برای تقیه است.
افزودن صلوات به تشهد در روایات دیگری آمده است، و شیخ طوسی آن را به خاطر این که با صیغه شافعی موافق بوده برگزید.
متون یا صیغه‌های دیگری نیز وجود دارند که نمازگزار می‌تواند آن‌ها را انتخاب کند. همچنین، نمازگزار می‌تواند از طریق روایات و احادیث اهل‌بیت و ادعیه، صیغه‌ای برای تشهد بسازد؛ به‌گونه‌ای که بهترین چیزی را که به آن اعتقاد دارد، در آن بیان کند.
برای شما مثالی می‌آورم. منظورم این نیست که این مثال حتماً کامل‌ترین صیغه باشد؛ بلکه صرفاً به‌عنوان نمونه آن را عرض می‌کنم. البته، اگر نمازگزار وقت و همچنین توجه و حضور قلب داشته باشد و بخواهد تشهد مختصری در نمازش ذکر کند که در عین حال شامل بهترین چیزی باشد که اهل‌بیت به او آموخته‌اند، می‌تواند چنین بگوید:
پس نمازگزار، برای مثال، در تشهد، بعد از گفتن «الحمد لله»، بگوید:
أَشْهدُ أَنْ لَا إِلَه إلَّا الله وَحْدهُ لَا شَريْكَ لَه وَأَشهدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدهُ وَرَسُوله.
گواهی می دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست وگواهی می دهم که محمد بنده و پیامبر خداست.
وَأَشْهدُ أنَّ عَليَّاً أَمِيْر الْمُؤمِنِين وَسيِّدَ الوَصِيِّين وفَاطِمَةَ الزَّهْرَاءَ سَيّدةَ نِسَاءِ العَالَمِيْن وَأَبنَاءَهُمَا الأَئِمَّةَ الْمَعْصُومِين أَوْلِيَاءُ الله وَحُجَجِه.
و گواهی می‌دهم که علی امیرالمؤمنین و سید اوصیا، و فاطمه زهرا سیدهٔ زنان عالم، و فرزندان آن دو، امامان معصوم، اولیای خدا و حجت‌های او هستند.
وَأَشْهَد أَنَّ قَائِمَهُم بِالحقّ الْحُجَّة بْن الْحَسن العَسْكَري إِمَامَ زَمَانِنَا وَجْهُ الله الَّذِي إِلَيْهِ أَتَوَجَّه.
و گواهی می‌دهم که قائم به حق آن‌ها، حجة بن الحسن عسکری، امام زمان ما و وجه خداست که به سوی او روی می‌آورم.
وَعُرْوَتُهُ الوُثْقَى الَّتِي بِهَا أَتَمَسَّك، وَحَبْلُهُ الْمَتِيْنُ، وَصِرَاطُهُ الْمُسْتَقِيم، وَبَابُهُ الَّذِي لَا يُؤْتَى إلَّا مِنْه.
و دستگیرهٔ محکم خداست که به آن تمسک می‌جویم، و رشتهٔ محکم خداست، و راه راست خداست، و درِ خداست که از غیر آن نمی‌توان به خدا رسید.
وَسَبَبُهُ الْمُتَّصِلُ بَيْن الأَرْضِ وَالسَّمَاء، وَسَبِيْلُهُ الَّذِي مَن سَلَكَ غَيْرَهُ هَلَك، الَّلهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآل مُحَمَّد.
و وسیلهٔ خداست که بین زمین و آسمان پیوسته است، و راه خداست که هر کس غیر از آن را بپیماید، هلاک می‌شود. اللهم صلّ علی محمد و آل محمد.
این صیغه برگرفته از سخنان اهل‌بیت است که اعتقاد ما به خاندان پیامبر را خلاصه می‌کند. لازم نیست که صیغهٔ تشهد حتماً به این شکل باشد؛ این مثالی است که برای به‌کار بردن سخن امام باقر برایتان آوردم؛ هنگامی که فرمود: «در تشهد، بهترین چیزی را که به تو آموخته شده است، بگو؛ زیرا اگر صیغهٔ مخصوصی داشت، مردم هلاک می‌شدند».
اما حداقل چیزی که ذکر آن در تشهد واجب است و بدون آن، تشهد و نماز باطل است، ذکر شهادت سوم، یعنی «أشهد أن علیاً ولی‌الله»، است.
این صیغه، حداقل مقدار ممکن برای تشهد است:
(أشهد أن لا إله إلَّا الله وحدهُ لا شريك له وأشهد أنّ مُحَمَّداً عبده ورسوله وأشهد أنَّ عليَّاً وليُّ الله)
گواهی می‌دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست.
و گواهی می‌دهم که محمد بنده و پیامبر خداست.
و گواهی می‌دهم که علی ولی خداست.
شهادت سوم باید به عنوان جزئی واجب به تشهد اضافه شود نه مستحب. اضافه کردن آن به عنوان استحباب، توهینی است به ساحت امیر المؤمنين، کسر شأنی است از علی بن ابی طالب.
ذکر (علی) در تشهد ضروری و واجب است، با استناد به فتوای مرجع اعلی و اعلم و کسی که مشابه و مانند ندارد یعنی جعفر بن محمد صادق:
«فَإذَا قَالَ أَحدُكم لا إِلَهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُول الله، فَليَقُل عَليٌّ أَمِيرُ المؤُمِنِين»
«پس هرگاه یکی از شما بندگان خدا بگوید: لا اله الّا الله، محمد رسول الله، حتما بگوید که علی امیر المؤمنین است»
اين فتوايی است كه بر آن تكيه می كنم، فتوای حضرت جعفر بن محمد است.
پس این قانونی است که امام باقر در اختیار ما قرار می دهد: «بهترین چیزی را که به تو آموخته شده است بگو، زيرا اگر تشهد صیغه مشخصی داشت مردم هلاك مى شدند» اگر این امر برای شیعیان مشخص و معیّن بود، در معرض خطر قرار می‌گرفتند؛ زیرا شرایط تغییر می‌کند.
پس تشهد، گسترهٔ وسیعی دارد و نمازگزار می‌تواند آن را بر اساس زمان، مکان و احکام تقیه تنظیم کند و بهترین چیزی را که به او آموخته شده است و بهترین چیزی را که از فقه اهل‌بیت می‌داند، در آن بگوید.
کمترین کاری که یک شیعهٔ معتقد باید در نمازش انجام دهد، این است که «علی» را در تشهد ذکر کند؛ چراکه بدون ذکر علی، نماز هیچ معنا و ارزشی ندارد.
———————–
ما را دنبال کنید :
www.youtube.com/@alghezzi_farsi
